Stress en allostase

Iedereen ervaart stress in zijn of haar leven. Het is dan ook een heel normaal dagelijks fenomeen. Het is een beschermend mechanisme op acute of bedreigende situaties. Wat minder bekend is bij stress is het fenomeen allostase.

Ons systeem wordt constant uitgedaagd en moet anticiperen op de veranderingen die in het leven plaatsvinden. Allostase zorgt ervoor dat we weerbaar zijn tegen deze veranderingen.

Anders gezegd: als we niet goed meer om kunnen gaan met veranderingen kunnen we minder meebewegen in het leven. Het mechanisme wat voor stabiliteit zorgt door lichamelijke en gedragsveranderingen noemen we dus allostase.

Allostase komt van het Griekse 'allo' (variabel) en 'stase' (staand) en betekent letterlijk 'het bereiken van stabiliteit door verandering'

Als het mechanisme van allostase in ons systeem vastloopt wordt dit allostatische last genoemd.

Allostase kan een bepaalde last aan. In een gezond patroon werkt allostase op de volgende manier:

Voorbeeld:

Stel je wandelt heerlijk in de buitenlucht. Je bent in balans. Opeens moet je haasten omdat de bus die je nodig hebt eraan komt. Je begint te rennen om niet te laat te zijn (activatie). Het moment dat je start met rennen komt er een lichamelijke reactie op gang: je pupillen verwijden, er is meer spierspanning in het lichaam, je hartslag gaat sneller en je ademhaling gaat omhoog.

Als je de bus gehaald hebt en je gaat zitten zit er ook een stop-mechanisme op de lichamelijke reactie. De lichamelijke reactie zwakt langzaam af. Met elke halte die je voorbij rijdt kom je weer meer in balans.

Dit is waar ons stress-systeem voor bedoeld is. Je kan er gebruik van maken door bijvoorbeeld kort een sprint te trekken. Als het systeem goed werkt kot er een lichamelijke reactie op gang maar kom je hierna ook weer in balans.

Bij een te grote last ontstaat er slijtage aan het systeem.

In het dagelijks leven kan het echter zijn dat er teveel stress ervaren wordt. De allostatische last wordt te groot voor het systeem om te dragen. De afbeelding hieronder geeft dit weer. Er zijn voldoende activatie momenten, maar de balansmomenten tussendoor zijn er niet of nauwelijks. Dit ontregelt het zenuwstelsel.

Deze balansmomenten heb je wel nodig om je systeem de ruimte te geven om te kunnen herstellen. Wordt het stress-systeem te snel en te vaak getriggerd dan zorgt dit er uiteindelijk voor dat er slijtage optreedt. Het stop-mechanisme gaat gebreken vertonen en het systeem heeft meer moeite met in balans te komen.

Op lange termijn kan het zelfs zijn dat je zenuwstelsel goed wordt in het vasthouden van spanning. Dit kan een reden zijn waardoor iemand minder goed meer in ontspanning / verbondenheid komt en dus ook niet in herstellend vermogen.

Bij allostatische overbelasting kan het zijn dat je systeem niet meer terugkomt in balans.

Als er te lang een allostatische belasting ervaren wordt raakt het systeem gewend aan de spanning. Waar het voorheen na activatie ook weer in balans kwam gebeurt dat nu maar deels. Hierdoor sluipt er meer alertheid in het systeem en ervaar je constant basisspanning binnen alles wat je doet.

Een overalert zenuwstelsel zorgt ervoor dat je minder goed kan ontspannen. Ook in de avond afschakelen voor het slapengaan gaat moeizamer. Je slaapt minder diep, waardoor je minder goed hersteld van activiteiten overdag. Hoe minder energie in je lichaam des te vatbaarder je wordt voor stress. Je komt in die vervelende vicieuze cirkel terecht.

Iedereen steekt anders in elkaar. Sommige mensen zijn gevoeliger voor stress.

Een ontregelt zenuwstelsel ontstaat niet zomaar. Er zijn verschillende aantoonbare oorzaken aan te wijzen die ervoor zorgen dat je systeem sneller ontregelt raakt.

 Voorbeelden hiervan zijn:

• Onveilige hechting

• Pesten / vernedering

• Sociale onzekerheid, bijvoorbeeld bij oorlog

• Mensen in lagere sociaaleconomische posities ervaren vaak een hogere allostatische last, wat kan leiden tot vroegtijdige veroudering en een verhoogde vatbaarheid voor diverse ziekten.

Herken je je in bovenstaande tekst? Lukt het je om niet meer goed te ontspannen? Kijk dan eens op de pagina van de Epiphora Methode. Met deze oefenmethode kan je, doormiddel van bewegings- en ademhalingstechnieken je zenuwstelsel weer leren ontspannen.